Een onderzoek naar de herkomst van de familienaam Winkens

Door F.J.L. Winkens

WINKENS

De familienaam Winkens komt voor in verschillende spellingsvormen als variant van de oervorm en als verbasteringen en vervormingen hiervan.

Winkens, Winckens, Wijnkens, Wijnckens, Winekens, Wingens, Winikens, Winkes, Wijntgens, Wintgens, Wijndgens, Windgens, Wintjens, Wientjens, Wijntjens.

De naam is te herleiden tot een patroniem van de Germaanse Win-namen.

De stam -Win- komt voor als voorvoegsel alsook als achtervoegsel.

-Win-, -Wijn-, -Vin- alsook Weni- staat voor VRIEND, KAMERAAD.

In het gotisch win of vinjis; oud hoog duits wini; middel hoog duits wine; oud saksisch wini; oud fries wini; oud fries wine; angelsaksisch wine; oud noors vinr.

Winken, Wincken etc werden gebruikt als voornamen en door het achtervoegsel -s

verkrijgt men het patronym zoon van Wincken.

Verder worden de volgende uitgangen gebezigd; -i(n)k, -i(n)g, -n(s), -z, -sma, -ia, -enk, -s, -ma, -se(n), -inga, -sema, -ius, -zen. Hierdoor verkrijgt men de volgende afgeleide familienamen: Vinkin, Weenen, Weenenk, Weening, Weenink, Weijn, Weijntjes, Weinecke, Weinig, Wenig, Wening, Wenink, Weyne, Weynen, Wiencke, Wienecke, Wienema, Wieneke, Wienen, Wienese, Wienesen, Wienicke, Wienig, Wieninck, Wienk, Wienke, Wienken, Wienneke, Wientjes, Wijne, Wijnekus, Wijnema, Wijnen, Wijninga, Wijnja, Wijnne, Wijnsema, Wijnsma, Wijntjens, Winecke, Wincqz, Windsma, Winia, Winicho, Wink, Winke, Winkenius, Winkens, Winkes, Winkin, Winking, Winnik, Winnink, Winquin, Wins, Winsma, Wintgens, Wintjens, Wintquin, Wintyens, Winzen, Wynen, Wynia, Wyntjens.

Hieruit blijkt dat bovenstaande familienamen afgeleide zijn van een eenstammige verkorting, resp. een vleivorm daarvan, van de Germaanse win (=vriend) namen, en niet van het vaak gebezigde Wijnand wat een patronym is van de tweestammige germaanse naam met de betekenis "dapper in de strijd"; uit wig- (= strijd) en -(n)and (=dapper).

Ook kan men Winand verklaren als een tweestammige germaanse naam met de betekenis "de vriendelijke dappere"; uit win- (=vriend) en -(n)and (=dapper). De vormen met t kunnen eventueel ook teruggaan op een Wind-naam.

Ook zijn er voornamen terug te herleiden met als uitgang -win maar ook -oin en -uin welke laatste twee fonetisch een W bevatten en niet los zijn te zien van de vorm -in.

Zoals: Abbewin, Actuin, Adruin, Agiwin, Agilwin, Agmoin, Agruin, Allowin, Alahwin, Aldwin, Aldevina, Alfwin, Eliwin, Elisedoina, Amalwin, Anoin, Andoin, Ancoin, Angloin, Ansoin, Aroin, Arnuwin, Erpwin, Arcoin, Armoin, Ascwin, Adwin, Athaluin, Adalvinia, Audowin, Ostrevin, Azawin, Badvin, Baldavin, Baldoina, Barnuin, Pazzwin, Berewin, Bernwin, Berahtwin, Bertoina, Branduin, Butwin, Celsuin, Cadoenus, Christuin, Custuin, Dagewin, Daroin, Terbwin, Dawin, Dirodoin, Disoenus, Dodoin, Trebwin, Drudwin, Dructuin, Eburwin, Ernwin, Erliwin, Faruin, Farnoin, Fastwin, Ferahwin, Floroin, Framoin, Framnoin, Friowin, Friduvin, Friduwina, Frodovin, Fruduina, Folcwin, Fuldoin, Gebawin, Gildewin, Garuin, Garduin, Gaudoin, Gaurivin, Gaviovin, Gydoin, Gisoin, Gisoina, Giselwin, Giseloina, Goduin, Cuotwina, Godaluin, Graoine, Grimuin, Grimoena, Gomowin, Gundowin, Gundoina, Habuini, Hawin, Aitoin, Hailwin, Haimoin, Helidwin, Hantwin, Hanewin, Hardwin, Chariwin, Ervina, Hadawin, Helmowin, Hewin, Hidoin, Hildiwin, Helpuin, Helzuvin, Hlotwin, Floduin, Hortuin, Horswine, Horscwin, Rannoin, Hrinquin, Hrodowin, Romoin, Huuduin, Ibuin, Iduvin, Inguin, Ermuin, Irminwin, Isovin, Jeroin, Jolduin, Jordoin, Joduin, Laiboin, Laidoin, Landuin, Liubwin, Leobuvina, Liutwin, Magwin, Mahtwin, Maldavin, Mennewin, Mantuvin, Maruin, Marcwin, Martoin, Maderwin, Mathalwin, Motwin, Murtuuin, Nanduin, Nawin, Nefawin, Nodeluin, Nordiwin, Ortwin, Odalvin, Pascoin, Radowin, Radivina, Racoin, Raganwin, Rahawin, Raitwin, Raivin, Randuin, Restwin, Richowin, Rimoin, Ripwin, Samuin, Saruin, Scerphuin, Sewin, Sigiwin, Sicluin, Sindoin, Tetwin, Tanquin, Ticwin, Dinguvin, Teuduin, Drahwin, Tresuin, Dultwin, Undoin, Uneluuin, Uothwin, Walduin, Widuin, Guiguin, Vincuin, Wolcwin, Wortwin, Wolfwin.

De oudste vermeldingen van de familienaam:

Wienecke. 1402 Wedekind Wynneken, B. zu Hannover: BH. 70, u.a. B5, H3.

Wintgen, nordwestd. Koseform zu einer mit wind anlautenden VN. 1550 Gerard Wyntgens, Diener des kanonikus Gerard Berendonck zu Xanten : stimm. aus M. = Laach XXIII,74

Etymologisches Worterbuch der Deutschen Familiennamen 1847, blz. 817, blz.

1280 Winken van Wegsete, Thyloy Winkens bruder.

Het oudste goederen register van Oudenbiezen (1280-1344), werken KCTD 11, Tongeren, 1965, blz. 137.

1300 Jan Winkin.

Terv. Berden, blz. 287.

1376 Koop Wijnkens

1376 De heren van Kuinre tegen Hamburg

W. Nagge, Historie van Overijssel (handschrift 1678). In druk: Eerste deel, Zwolle 1851, 169-170 (Met dank aan Gerrit van Hezel)

14de eeuw Winand dit Winekin de Wayne; Winkin fil de Renewar.

Etude sur le noms de famille du pays de Liege, Luik, 1880, blz. 204.

1486 februari 19 (des Sonnendages nae Sunte Valentijns daeghe)

Schepenen van Oeffelt oorkonden dat Gerrit Jan Gerritsz. en zijn vrouw Mette / en Klaas Winkens en zijn vrouw Stien, overgedragen hebbben aan broeder Johan van Zellar, voor klooster van Sint Agatha; Schepenakte van 3 november 1458, waardoor dir transfix gestoken is, over een kamp land aan de Donk. (zie regstnr. 436) Bron: BHIC; klooster kruisheren Sint Agatha in Grave 1315-1887, (inventarisnr. 919)

1572 Lenart Wijntgens.

Bouwstoffen tot de historische taalgeografie van het Nederlands, Hertogdom Brabant, Helmond, 1952, blz. 422.

Elizabeth Moeitz, ged. Roermond 23 juli 1609, overl. Lottum 21 jan 1662; trouwt te Thorn 29 okt. 1636 Leonardus Vinckens of Wynckens.

Limburgse Leeuw, 1961, blz. 21.

Het geslacht Wijntgens; muntmeesterfamilie; Balthazar Wijnckens (1555-1589) ook vermeld als: Wijntgens, Wintgens, Wynken, Wyntgens, Wijntjes, Wijntghens, Wijntgis,Wijntijns, Wijnekens.

De navorscher 5. 1855, blz. 6,7,8.

Leengoed de Molencoten omtrent 't Huis Schinnen.

1514 Na doot Jan Debets is gecomen Dijrck Debets offt Pijls voors.

Nu Lemmen Pijls van Wolffhagen.

Nu Thijsken Wijnckens soon van Puth.

1590 7 Februari Claesken op den Pesch

Het Korfsgoed omtrent Schinnen.

Merten Korffs.

Daernae is Wincken Korffs.

1475 na Winckens doot Peter Korffs.

Hegems-hof te Puth-Schinnen

Pauwels Notemans sijn soon gelijck voors. heeft dit ontfangen aen Jannes Tijen als Stadthelder.

Modo Dijrck Winckens van Putt.

1581 24 Februari Jan Henr. Meex soon.

Uit een register van 1544 tot 1646 van de overdrachten en verheffingen van Laatgoederen onder de gemeente Schinnen:

Wyncken an ghien Heidt is laet van IIII buynre ende 1 zil soe huys ende hoeff unde lant gelegen tusschen Puth boemgairt unde den hoeff ter Borch unde die Gelene unde gilt jaers II Cap. unde III deniers.

Bijdrage tot de geschiedenis van de Voormalige heerlijkheid Schinnen, 1928, blz. 216, 229, 248.

Literatuurlijst.

Limburgse Leeuw, 1961.

Altdeutsches namenbuch, Dr. Ernst Forstemann, 1856.

Het namenboek, A.N.W. van der Plank, 1979.

De Navorscher, jaargang 5, 1855.

Bijdrage tot de geschiedenis van de Voormalige heerlijkheid Schinnen, H. Pijls, 1928.

Woordenboek van de familienamen in Belgie en noord Frankrijk, Frans Debrabandere.

Onze voornamen, J.A. Meijers J.C. Luitingh, 1949.

Familienamen in Limburg, Jos Crott Jo Hoen, 1995.

Etymologisches Worterbuch der Deutschen Familiennamen, professor Josef Karlmann Brechenmacher, 1847.